De Beyond Dunk en het Finse zwembad achter Pool Skating

The free-form swimming pool at Villa Mairea in Noormarkku, Finland, designed by Alvar and Aino Aalto and completed in 1939. Photo by Mikkoau, CC BY-SA 4.0

Nike SB en Beyond, de Finse skatewinkel, brachten deze zomer samen een Dunk High uit. Hij arriveerde hier eind juli: de Nike SB x Beyond Dunk High Pro.

Haal de binnenzool eruit, want daar zit het hele project verborgen. Het voetbed is van kurk, bedrukt met handgetekende zwembaden en één regel in rood: LINES THAT NEVER END. Geen coping, geen vlakke bodem, nergens hoeken, gewoon een vorm die steeds weer in zichzelf terugloopt.

Kurk voetbed van de Nike SB x Beyond Dunk High Pro, bedrukt met vrije-vorm zwembad schetsen en de woorden Lines That Never End
Het voetbed. Vrije-vorm zwembaden, en de zin waarnaar het project vernoemd is.

Beyond heeft dat daar neergezet, vanuit hun winkel in Jyväskylä, en het kostte hen vier jaar en twee afzonderlijke toestemmingen om het te doen. De tweede set kwam niet van Nike.

Aalto Zei Eerst Ja

Juho Haapala bracht het idee in 2022 naar de Alvar Aalto Foundation, en ging pas naar Nike toen zij het hadden goedgekeurd. Die volgorde is de hele reden dat deze schoen leest als iets anders dan een merk dat de esthetiek van een dode architect leent en hoopt dat niemand erover klaagt. De Foundation keurde het ontwerp goed, en Beyond zegt dat duidelijk op hun eigen site.

Haapala beschreef de opdracht als volgt: "Aalto wilde sites en meubels creëren die decennia lang relevant blijven. Om die filosofie te volgen, wilden we een schoen creëren die minstens 50 jaar relevant blijft."

Het is een vreemde uitspraak over een Dunk, en het is ook de meest Aalto-achtige zin in het hele project.

Noormarkku, 1939

In 1939 voltooiden Alvar en Aino Aalto Villa Mairea in Noormarkku, een huis gebouwd voor de kunstmecenassen Maire en Harry Gullichsen, die de Aalto's hadden gezegd het geheel als een experiment te behandelen. Aalto bewoog toen weg van de harde rechthoekige lijnen van het Europese modernisme en naar organische vormen, hetzelfde instinct dat een paar jaar eerder de Savoy Vaas had voortgebracht.

Het zwembad dat hij ervoor tekende, heeft nergens een rechte rand of hoek. Het is een vrij gevormd bassin met gebogen wanden, gevormd om de omtrek van een Fins meer na te bootsen, wat min of meer was waar hij naar keek terwijl hij het tekende. Het wordt algemeen beschouwd als het eerste vrij gevormde zwembad in zijn soort.

Het vrij gevormde zwembad van Villa Mairea in Noormarkku, Finland, ontworpen door Alvar en Aino Aalto en voltooid in 1939
Het zwembad van Villa Mairea, nog steeds daar. Foto door Mikkoau, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Niemand skate erin. Niemand skate ergens in. Het is 1939, en het is een zwembad bij een privéhuis in landelijk Finland.

Hoe de Vorm Californië Bereikte

Thomas Church, die tuinen ontwierp in Californië, reisde in 1937 naar Finland, waar Aalto hem rondleidde en hem Paimio en Sunila liet zien. Church ging naar huis en zijn werk veranderde, waarbij hij van scherpe hoeken naar rondingen ging.

In 1948 bouwde hij de Donnell Garden in Sonoma met een jonge Lawrence Halprin, en in het midden daarvan bevindt zich een niervormig zwembad, waarvan de curve leest als een antwoord op de zoutpannen in de verte. Sunset en House Beautiful plaatsten het in de jaren vijftig op hun covers, en zwembadbouwers kopieerden het in talloze tuinen door de hele staat.

Dat is het deel dat meestal wordt overgeslagen. De vorm verspreidde zich niet omdat het goed was om te skaten. Het verspreidde zich omdat het prachtig fotografeerde in een tijdschrift over tuinen.

Toen het Water Verdween

Californië kampte in 1976 en 1977, twee van de droogste jaren in de geschiedenis van de staat, met waterschaarste, en om water te besparen lieten mensen hun zwembaden leeglopen en stonden ze leeg.

Wat dat achterliet waren tienduizenden gladde betonnen kommen zonder vlakke bodem en zonder rechte stukken, achter huizen overal in Los Angeles. De Z-Boys gingen ernaar op zoek, sprongen over hekken in Santa Monica, pompten de exemplaren leeg die nog water bevatten, en reden de muren op totdat iemand de politie belde.

Skateboarder Mike Smith die in 1985 de coping van een leeg zwembad in de achtertuin in Palos Verdes, Californië, grindt
Mike Smith, Palos Verdes, 1985. Tegelrand, ladder, coping. Foto door Ithaka Darin Pappas, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Een gebogen muur skaten zonder einde is een ander probleem dan een ramp skaten. Je behoudt snelheid door de bocht in plaats van te stallen bij een copinglijn, en zodra je snel genoeg beweegt op zo'n steile muur, kom je bovenaan eruit. Daar komen aerials vandaan, en transition skaten, bowls, vert en elk betonnen park waar je ooit hebt geskate, vinden hun oorsprong in die lege achtertuinen, tot aan een bocht die veertig jaar eerder door iemand in Finland werd getekend.

Aalto stierf in 1976, hetzelfde jaar, en er is geen versie hiervan waarin hij wist wat de vorm was geworden.

Terug naar Jyväskylä

Beyond is twintig jaar open, en hun eerste winkel zit in Aalto's stad. Zijn familie verhuisde naar Jyväskylä toen hij vijf was, hij ging daar naar school, en hij opende daar in 1923 zijn eerste praktijk onder de glorieus overdreven naam "Kantoor voor Architecturale en Monumentale Kunst." De stad herbergt meer van zijn gebouwen dan waar dan ook ter wereld, inclusief het Alvar Aalto Museum, dat hij zelf ontwierp.

Dus een skatewinkel in die specifieke stad, die vrije-vorm zwembaden op een voetbed plaatst, is geen vergezochte gedachte. Het is lokale kennis.

Nike SB x Beyond Dunk High Pro in wit leer en gebroken wit suède met een berkentint Swoosh en blauw glanzend kraagpaneel
Berkenhout op de Swoosh, blauwglans bij de kraag, rode baksteen onder de voet.

De verwijzingen zitten in de schoen zodra je ernaar zoekt. Berkentint op de Swoosh voor zijn meubels, blauwglans bij de kraag voor de geglazuurde keramische tegels in zijn gebouwen, rode baksteen onder de voet voor de baksteen waarmee hij bouwde, en wit leer dat het grootste deel van het verhaal vertelt, want dat is wat hij deed.

Eén ding dat Haapala niet kreeg, was het zwembad zelf. De Villa Mairea Foundation wilde hem daar niet laten filmen, en hij wilde vijf seconden 16 mm film. Ze zeiden nee, hij respecteerde dat, en hij filmde al het andere.

De edit is de vier minuten waard: Eetu Toropainen, Victor Höglund, Eniz Fazliov en vrienden, gefilmd door Teemu Metsäkylä, deels op 16 mm.

Vijftig jaar is een vreemde doelstelling voor een skateschoen, terwijl de meeste binnen twee seizoenen op de vuilnisbelt belanden. Maar de vorm die op dat voetbed is gedrukt, is zevenentachtig jaar oud en duikt nog steeds onder de wielen van mensen op, dus misschien mikt hij niet hoog genoeg.

Afbeeldingen: zwembad Villa Mairea door Mikkoau; Mike Smith in Palos Verdes, 1985, door Ithaka Darin Pappas. Beide via Wikimedia Commons onder CC BY-SA 4.0, verkleind, verder niet gewijzigd. Productfotografie is van ons.

De Beyond Dunk hangt aan de muur in Antwerpen. Kom hem goed bekijken, en abonneer je op de nieuwsbrief als je wilt weten wat er hierna binnenkomt.